Ngành hoa cây cảnh được xem như là sự giao thoa độc đáo giữa nông nghiệp với nghệ thuật và thương mại đang ngày càng khẳng định vị thế ở trong và ngoài nước. Đây là một trong những lĩnh vực kinh tế đầy tiềm năng và đã mang lại giá trị to lớn, góp phần quan trọng vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống, bảo vệ môi trường, thúc đẩy du lịch và nâng cao đời sống con người trên toàn cầu. Pratik
Theo Pratik (2025), thị trường hoa và cây cảnh toàn cầu có quy mô 41581,2 triệu USD năm 2024. Nhu cầu với hoa, cây cảnh ngày càng tăng về tính thẩm mỹ, chất lượng nên dự kiến sẽ thúc đẩy doanh thu của toàn ngành lên đến 66770,3 triệu USD vào năm 2031; từ năm 2024 đến năm 2031 với tốc độ tăng trưởng hằng năm là 7% (Pratik, 2025).
Với khí hậu đa dạng, đất đai màu mỡ và nguồn gen thực vật phong phú, Việt Nam sở hữu những lợi thế đặc biệt để phát triển ngành hoa cây cảnh, nhờ đó đã không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn gắn liền với văn hóa, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Việt. Thị trường hoa tươi Việt Nam hiện có quy mô đáng kể (1,2 tỷ USD) và tăng trưởng ổn định qua các năm gần đây (tổng giá trị sản xuất và tiêu thụ các loại hoa và cây cảnh nội địa đạt khoảng 1,9 tỷ USD năm 2023) (Hung Giang, 2025). Các dự báo đến năm 2030 cho thấy thị trường hoa Việt Nam sẽ tiếp tục mở rộng với mục tiêu giá trị sản xuất hoa, cây cảnh nội địa đạt 70-75 nghìn tỷ đồng vào năm 2030 và kim ngạch xuất khẩu hoa, cây cảnh có thể chạm 180-200 triệu USD (Chu Khôi, 2024).
Chuối Sen (Musa coccinea) thuộc họ Musaceae có nguồn gốc từ các nước Châu Á như Trung Quốc và Việt Nam (Chau & cs., 2022). Chuối Sen gây ấn tượng mạnh mẽ bởi cụm hoa có vẻ đẹp độc đáo, lạ mắt, kiêu sa. Hoa chuối Sen thường có màu sắc rực rỡ như hồng, vàng hoặc đỏ, mang hình dáng tựa đóa sen đang hé nở. Các lá bắc lớn, xếp chồng lên nhau một cách nghệ thuật, bao bọc lấy hoa thật, tạo nên một cấu trúc hình nón đặc trưng. Thân giả thường có kích thước vừa phải, thích hợp cho nhiều không gian khác nhau, từ sân vườn đến ban công hay nội thất. Lá của chuối Sen cũng có màu xanh tươi tắn tạo nên một tổng thể hài hòa và thu hút (Chessman, 1947). Bên cạnh ý nghĩa về phong thủy mang lại sự thịnh vượng, may mắn và tài lộc cho gia chủ thì sự kết hợp giữa cấu trúc hoa độc đáo và màu sắc rực rỡ đã khiến chuối Sen trở thành một điểm nhấn ấn tượng để trang trí công viên, khu nghỉ dưỡng, hay tạo điểm nhấn cho sân vườn biệt thự.
Mặc dù sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội nhưng việc nghiên cứu và phát triển toàn diện cây chuối Sen tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, phương pháp nuôi cấy mô nhằm đảm bảo số lượng cây giống lớn, sạch bệnh vẫn chưa có các công bố chính tắc. Hơn nữa, việc thiếu hụt cây giống chuối Sen chất lượng cao, đồng đều và khả năng chống chịu tốt là một trong những rào cản chính để chuối Sen phát huy hết tiềm năng. Xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn đó, việc nghiên cứu nhân giống vô tính in vitro giống chuối Sen phục vụ trang trí cảnh quan có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Hình 1. Một số hình ảnh chuối Sen trong quá trình nghiên cứu
Ghi chú: a, b: Hoa chuối Sen, c, d, e: Vị trí lấy mẫu tạo vật liệu khởi đầu
Chuối Sen (Musa coccinea) được dùng trong trang trí cảnh quan với vẻ đẹp độc đáo, ý nghĩa phong thủy và giá trị kinh tế cao. Do đó, việc phát triển nguồn cây giống chất lượng cao, đồng đều là rất cần thiết. Nghiên cứu này tiến hành nhằm đánh giá ảnh hưởng của các chất điều tiết sinh trưởng phù hợp cho nhân giống in vitro cây chuối Sen và tác động của giá thể đến quá trình trồng cây con in vitro ngoài vườn ươm.
Dưới đây là một số hình ảnh của các công thức thí nghiệm đã khắc họa được ảnh hưởng, tác động của các chất điều tiết sinh trưởng đơn lẻ cũng như tổ hợp đến quá trình phát sinh hình thái, sinh trưởng của các chồi chuối sen nuôi cấy mô.
Hình 2. Ảnh hưởng của nồng độ BAP tới khả năng nhân nhanh chồi giống cây chuối Sen in vitro
Hình 3. Ảnh hưởng kết hợp BAP (1mg/l) với các hàm lượng α–NAA khác nhau đến sự nhân nhanh chồi chuối Sen in vitro
Hình 4. Ảnh hưởng của α–NAA đến khả năng ra rễ của chuối Sen in vitro
Hình 5. Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng thích nghi và sinh trưởng của cây chuối sen ngoài vườn ươm
Chúng tôi đã đưa ra một số kết quả sau: môi trường MS là môi trường tối ưu nhất cho khả năng phát sinh hình thái, chất lượng chồi của chuối Sen. Sử dụng môi trường MS bổ sung BAP với hàm lượng 2,0 mg/l và α-NAA 0,3 mg/l là tốt nhất để nhân nhanh chồi chuối Sen, cho số chồi và chiều dài chồi tương ứng đạt 14,33 chồi/mẫu; 4,56 cm/chồi. Môi trường MS có bổ sung 0,5 mg/l α-NAA là phù hợp nhất cho sự ra rễ cây chuối Sen, chất lượng rễ tốt, rễ mập và dài, có nhiều lông hút với số rễ trung bình là 13,53 rễ và chiều dài đạt 14,99 cm. Giá thể gồm đất phù sa: trấu hun: cát (1:1:1) là tối ưu để ra cây chuối Sen nuôi cấy in vitro, cho tỷ lệ cây sống là cao nhất (95,57%) và các chỉ số sinh trưởng tốt nhất.
Cây giống in vitro Chuối sen sẽ tạo ra nguồn nguyên liệu, để phục vụ cho việc phát triển của ngành Rau Hoa Quả Cảnh quan góp phần tôn tạo môi trường sống Xanh Sạch Đẹp.
Vũ Ngọc Lan – Bệnh viện Cây trồng – Học viện Nông nghiệp Việt Nam