Bệnh héo vàng chuối do nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense (Foc) gây hại, là bệnh rất phổ biến gây hại trên cây chuối ở các vùng địa lý Đông Bắc, Tây Bắc, Đồng bằng Sông Hồng và Bắc Trung Bộ với tần xuất phát hiện khu vực bị bệnh ngoài thực địa từ 10 – 25%. Bệnh gây hại trên các giống chuối được điều tra, ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng và trên hầu hết các bộ phận của cây chuối. Mức độ gây hại của bệnh thường được phát hiện trên các vườn trồng chuối từ năm thứ 2 – 3 trở đi.
Kỹ thuật PCR, giải trình tự các đoạn gene rpb1, rpb2 và tef1α của 19 mẫu nấm bệnh héo vàng chuối đại diện cho 4 vùng địa lý đã được phân tích kết hợp nhóm tương hợp VCGs khác nhau trong bộ dữ liệu, đã xác định được chủng 4 (Foc-TR4) (chiếm 10,5%) được xác định gần VCG 01213 và VCG 01216 gây hại trên cả chuối tây (ABB) và chuối tiêu (AAA). Như vậy, mẫu nấm bệnh héo vàng chuối được xác định chủng 4 (Foc-TR4) trên chuối tây (ABB).
Phân tích đặc điểm hình thái – phân tử kết hợp của 19 mẫu nấm bệnh héo vàng chuối, đã xác định được mức độ đa dạng loài Fusarium dựa trên giải trình tự 3 đoạn gene chính rpb1, rpb2 và tef1α, cho thấy 18/19 mẫu thuộc 4 nhóm phả hệ thuộc phức hợp loài FOCS, gồm: F. tardichlamydosporum, F. odoratissimum, F. duoseptatum và F. cugenangense; 1/19 mẫu thuộc phức hợp loài FFCS và được xác định là loài F. fujikuroi. Kết quả này khẳng định giả thuyết tiến hóa hội tụ của FOCS (nền di truyền khác nhau) nhưng gây bệnh héo vàng chuối.
Xác định được nhóm F. tardichlamydosporum nhiễm trên loài chuối dại Musa lutea, cho thấy tầm quan trọng của chuối dại như một vật chủ có thể có đối với nấm Foc.
Nấm Fusarium gây bệnh héo vàng chuối được nuôi cấy trên môi trường PDA cho tốc độ sinh trưởng tốt nhất. Chủng Foc-TR4 phát triển ở nhiệt độ từ 15 – 35oC, nhiệt độ tối thích cho nấm phát triển là 25oC. Độ pH thích hợp cho chủng Foc-TR4 sinh trưởng và phát triển tốt từ pH 6,0 – 7,0.
Kết quả đánh giá tính gây bệnh của chủng Foc-TR4 cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh đạt 100%. Thời gian tiềm dục của chủng Foc-TR4 gây bệnh cho chuối 40 – 45 ngày. Trên giống chuối tiêu hồng và chuối tiêu xiêm (nhóm chuối có hệ gene AAA) triệu chứng xuất hiện sớm hơn (40 ngày). Trên giống chuối tây thái, chuối tây và chuối mốc (nhóm chuối có hệ gene (ABB) triệu chứng xuất hiện sau 45 ngày lây nhiễm.
Nấm đối kháng Trichoderma asperellum cho hiệu lực ức chế sinh trưởng tản nấm là cao nhất trong điều kiện phòng thí nghiệm, hiệu lực ức chế sinh trưởng tản nấm đối với chủng Foc-TR4 đạt (74,52%) và đạt 65,2% đối với chủng Foc-R1.
Hiệu lực phòng trừ chủng Foc-TR4 trong điều kiện phòng và nhà lưới đạt cao nhất đối với nấm đối kháng Trichoderma harzianum. Trong điện kiện nhà lưới, sau 60 ngày xử lý đạt 75,2%, chỉ số bệnh đạt 3,1%. Trong điều kiện phòng đạt 70,2%
(Kết quả nghiên cứu của Nghiên cứu sinh tại Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam)