- Tác nhân và Con đường lây nhiễm
- Tác nhân gây bệnh: Bệnh do một loại vi khuẩn Gram âm có tên là Candidatus Liberibacter asiaticus gây ra. Vi khuẩn này ký sinh và tấn công trực tiếp vào mạch dẫn nhựa (mạch libe) của cây, làm tắc nghẽn quá trình vận chuyển dinh dưỡng, khiến cây suy kiệt và chết dần.
- Môi giới truyền bệnh: Bệnh lây lan trong tự nhiên chủ yếu qua Rầy chổng cánh (Diaphorina citri). Khi rầy chích hút nhựa ở cây mang bệnh, vi khuẩn sẽ nhân lên trong cơ thể rầy và lây truyền sang cây khỏe khi chúng di chuyển đến chích hút.
- Lây qua nhân giống: Bệnh cũng lây lan rất nhanh qua các hoạt động nhân giống vô tính của con người như ghép mắt, ghép cành từ cây mẹ đã mang mầm bệnh. Bệnh không lây qua hạt giống hay qua đất.
- Triệu chứng nhận biết
Biểu hiện của bệnh Greening rất dễ nhầm lẫn với hiện tượng cây bị thiếu hụt vi lượng (như thiếu kẽm, magie). Tuy nhiên, bạn có thể quan sát các dấu hiệu đặc trưng sau:
- Trên lá: Đây là triệu chứng rõ nhất. Lá bị vàng lốm đốm, loang lổ không đối xứng qua gân chính. Phần phiến lá chuyển sang màu vàng nhưng các gân chính và gân phụ vẫn giữ màu xanh (do đó có tên là “vàng lá gân xanh”). Khoảng cách giữa các lá ngắn lại, lá nhỏ, mọc thẳng đứng như tai thỏ.
- Trên quả: Quả thường nhỏ hơn bình thường, méo mó. Khi chín, quả có hiện tượng “chín ngược” (phần cuống quả chín có màu vàng/cam, nhưng phần đít quả vẫn xanh). Khi bổ ngang, tâm quả bị lệch sang một bên, hạt lép và có màu đen. Nước quả chua và có vị đắng.
- Trên tổng thể cây: Cây thường rụng lá và rụng quả hàng loạt. Rễ cây bị thối đen do không nhận được dinh dưỡng từ lá truyền xuống. Cây còi cọc, suy nhược và chết sau vài năm nhiễm bệnh.
- Biện pháp quản lý và phòng trừ
Hiện nay trên thế giới chưa có thuốc đặc trị để chữa khỏi bệnh Greening khi cây đã nhiễm vi khuẩn. Do đó, nguyên tắc cốt lõi là “Phòng bệnh là chính”:
- Sử dụng cây giống sạch bệnh: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Phải mua cây giống (cây ghép, mắt ghép) ở những viện nghiên cứu hoặc cơ sở ươm tạo uy tín, được nhân giống trong nhà lưới chắn rầy.
- Tiêu hủy cây bệnh: Khi phát hiện cây đã nhiễm Greening, cần lập tức cưa bỏ và nhổ sạch rễ đem tiêu hủy để loại bỏ nguồn vi khuẩn lây lan sang các cây khỏe trong vườn.
- Kiểm soát rầy chổng cánh:
- Phun thuốc bảo vệ thực vật đặc trị rầy vào các đợt cây ra lộc non (vì rầy chỉ đẻ trứng và chích hút mạnh trên đọt non).
- Bảo vệ và phát triển thiên địch tự nhiên như kiến vàng hoặc ong ký sinh để kiểm soát mật độ rầy.
- Trồng xen canh cây ổi trong vườn cây có múi (mùi của lá ổi có tác dụng xua đuổi rầy chổng cánh rất hiệu quả).
- Chăm sóc và dinh dưỡng: Bón phân hữu cơ, cân đối N-P-K và bổ sung vi lượng giúp bộ rễ khỏe mạnh, tăng sức đề kháng chung cho toàn bộ vườn cây.