Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây lấy hạt, cây lấy dầu quan trọng trên thế giới. Đây là cây trồng đóng vai trò quan trọng góp phần đảm bảo an ninh lương thực, dinh dưỡng và mang lại thu nhập cho nông hộ. Cây lạc được sản xuất ở trên 110 quốc gia với tổng diện tích đạt 31,6 triệu ha và sản lượng 53,6 triệu tấn. Năm 2019, sản lượng lạc đóng góp 3,19 tỷ USD vào kim ngạch thương mại toàn cầu. Việt Nam nằm trong nhóm 20 quốc gia sản xuất lạc hàng đầu thế giới, với tổng diện tích canh tác là 169.595 ha và tổng sản lượng hàng năm đạt 425.371 tấn. Tại Việt Nam, sản xuất lạc đang được phát triển mạnh ở hầu hết các tỉnh thành nhằm thay thế các loại cây trồng kém hiệu quả và thiếu tính bền vững. Canxi đóng vai trò quan trọng đối với sự sinh trưởng và năng suất của cây trồng. So với các loại cây trồng khác, cây lạc có nhu cầu canxi cao cho cả giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực. Thiếu hụt canxi có thể làm giảm năng suất lạc, đồng thời dẫn đến tỷ lệ hạt lép cao và quả không đẫy hạt. Việc cung cấp đủ canxi cho cây giúp gia tăng năng suất cũng như hàm lượng dầu và protein trong hạt. Tuy nhiên, canxi không mang lại hiệu quả trong sản xuất lạc khi đất đã có sẵn và đầy đủ canxi. Việc bón thừa canxi thậm chí còn gây mất cân bằng dinh dưỡng cho cây, dẫn đến giảm năng suất lạc. Do đó, cần bổ sung canxi một cách hợp lý để duy trì năng suất cao trong sản xuất lạc. Tại Việt Nam, vôi bột thường được sử dụng để cung cấp canxi cho sản xuất lạc với liều lượng khuyến cáo là 500 kg/ha. Tuy nhiên, vôi bột không mang lại hiệu quả trên đất trung tính và đất kiềm. Hơn nữa, nguồn cung cấp Ca này hiện đang gây ra các vấn đề lớn về môi trường, chẳng hạn như phát thải khí CO2 trong quá trình nung đá vôi. Bên cạnh đó, vôi bột cũng là những vật liệu có độ hòa tan cao, dễ bị rửa trôi do nước mưa hoặc trong quá trình tưới tiêu. Vỏ trứng đã và đang được đánh giá như một nguồn cung cấp vôi thay thế trong sản xuất nông nghiệp. Vỏ trứng cung cấp nguồn canxi và dinh dưỡng khoáng. Vỏ trứng chứa tới 95% canxi cacbonat cùng nhiều loại đa lượng và vi lượng như magiê, kali, sắt và phốt pho. Do đó, vỏ trứng rất có lợi cho sự phát triển của cây trồng, kích thích rễ phát triển. Việc sử dụng bột vỏ trứng cho một số loại cây trồng (như đậu dải, ớt đỏ, cà chua, v.v.) đã cho thấy sự cải thiện về khả năng sinh trưởng và năng suất. Trong quá trình phát triển ngành chăn nuôi tại Việt Nam, sản lượng và mức tiêu thụ trứng liên tục gia tăng, có thể đạt đến 473.660 tấn. Điều này mở ra tiềm năng lớn cho việc sản xuất và sử dụng bột vỏ trứng như một nguồn cung cấp canxi thay thế trong sản xuất nông nghiệp.
Hiện nay, các nghiên cứu về ứng dụng bột vỏ trứng trong nông nghiệp cũng như trong sản xuất lạc ở Việt Nam vẫn còn ít. Do đó, đánh giá bột vỏ trứng như nguồn cung cấp canxi cho sinh trưởng và năng suất cây lạc (Arachis hypogaea L.) là một công trình nghiên cứu gần đây nhất được công bố trên tạp chí Plant Production Science của nhóm tác giả Vu et al. (2022) nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá xem liệu bột vỏ trứng có mang lại hiệu quả tốt hơn so với bón vôi bột hay không, đồng thời xác định liều lượng và thời điểm bón bột vỏ trứng tối ưu để thúc đẩy sự sinh trưởng và năng suất của cây lạc.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng vỏ trứng làm nguồn cung cấp canxi cacbonat thay thế cho cây lạc có thể giúp giảm thiểu tác động đến trữ lượng đá vôi tự nhiên – một nguồn tài nguyên không thể tái tạo. Các công thức bổ sung canxi bao gồm bón vôi (A0) với liều lượng 500 kg/ha và bốn mức bón bột vỏ trứng: A1 (200 kg/ha), A2 (300 kg/ha), A3 (400 kg/ha) và A4 (500 kg/ha). Hai thời điểm bón cũng được áp dụng: T1 (bón 5 ngày trước khi gieo hạt) và T2 (bón 5 ngày sau khi cây ra hoa). Kết quả cho thấy bột vỏ trứng là nguồn cung cấp canxi thay thế hiệu quả cho cây lạc. Việc bón bột vỏ trứng trước khi gieo hạt mang lại năng suất quả và tổng lượng canxi cây hấp thụ cao hơn đáng kể, đồng thời các chỉ tiêu sinh trưởng cũng tốt hơn so với bón sau khi cây ra hoa. Việc tăng liều lượng bột vỏ trứng cũng giúp tăng độ pH và hàm lượng canxi trong đất, cũng như lượng canxi cây hấp thụ. Mức bón 300 kg/ha bột vỏ trứng trước khi gieo hạt cho năng suất quả cao nhất và được xác định là mức bón tối ưu.
Nguyễn Thu Huyền, Vũ Ngọc Lan